Procederen; geen spel zonder nieten!

 

Van btw vrijgestelde prestaties versus met btw belaste prestaties, economische activiteiten versus niet-economische activiteiten, rechtstreekse en onmiddellijke samenhang van kosten met prestaties… Het bepalen van het aftrekrecht voor de btw is niet altijd eenvoudig. Discussies op dit punt zijn dan ook logisch en komen in de praktijk ook zeer veel voor. Immers, een belanghebbende en een inspecteur kunnen heel verschillend denken over de samenhang tussen kosten en prestaties, en ook de omvang van het aftrekrecht kan een bron van geschillen zijn. Moeten bepaalde handelingen wel of niet worden meegenomen in de pro-rata berekeningen? Hoe berekenen we de omvang van een aftrekbeperking in verband met niet-economische activiteiten? Enzovoort. Als een ondernemer in een dergelijke discussie belandt en niet met de inspecteur tot overeenstemming komt, staat een (gelukkig) vrij eenvoudige gang naar de rechter open. Die rechtsgang kent niet veel procedurele eisen en kan worden gevoerd door de ondernemer zelf zonder professionele bijstand in te schakelen en kent een relatief laag griffierecht. Kortom, een prima mogelijkheid om een geschil met de fiscus door een onafhankelijke instantie te laten beslechten.

Dat we zo’n goede rechtspraktijk kennen, betekent echter niet dat we er lichtzinnig gebruik van moeten maken. Het griffierecht dekt immers niet de werkelijke kosten van de rechtsgang, waardoor een groot deel van de kosten van een procedure wordt betaald door de staat. Denk niet alleen aan de tijd van de rechters, griffier en staf van de rechtbank, maar ook aan de kosten van de Belastingdienst. De inspecteur die procedeert, zal zijn zaak goed willen (en moeten) voorbereiden. Dat betekent dat zelfs in de meest eenvoudige zaak, al snel een volle dag zal worden besteed aan een verweerschrift. Het schrijven zelf, maar ook de collega die het verweerschrift tegenleest en het bij elkaar zoeken van alle benodigde informatie en bijlagen. De zitting zelf kost ook al snel een volle dag door reistijd, voorbereiding en overige (administratieve) taken die daarbij horen. Dus zelfs een zeer eenvoudige zaak zal de Belastingdienst (en de ondernemer) al snel twee mandagen kosten. Een gemiddelde zaak kost al snel twee tot drie keer zoveel. En dan heb ik het alleen over de gerechtelijke procedure en niet over de daaraan voorafgaande bezwaarprocedure, overige correspondentie en besprekingen die hebben geleid tot de procedure. Natuurlijk allemaal geen probleem, zolang het gaat om een geschil dat het waard is om uitgevochten te worden. De zaak die heeft geleid tot de uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant van 3 maart 2017 (ECLI:NL:RBZWB:2017:1516) had die waarde zeker niet.

In essentie had de zaak alle elementen voor een interessante procedure: een ondernemer die bemiddelde bij de verkoop van onroerende zaken en aandelen en daarnaast handelde in onroerende zaken. Er bestond onduidelijkheid over de belastbaarheid van bemiddelingsactiviteiten, de vraag of sprake was van een economische activiteit bij de verkoop van aandelen en de hoogte van de met de activiteiten samenhangende aftrek van voorbelasting. Voor de ware btw-liefhebber voldoende ingrediënten voor een thriller in verschillende delen. Echter, zodra de feiten helder worden, blijkt het een slappe driestuiverroman. In 2010 was namelijk alleen sprake van een vrijgestelde verkoop van een onroerende zaak. In 2011 werd een vergoeding ontvangen voor het afzien van de aankoop van een onroerende zaak. Deze vergoeding was belast met btw. Verder werd bemiddeld bij de verkoop van een pakket aandelen. De inspecteur stelde eenvoudig dat de voorbelasting over 2010 niet aftrekbaar was (er waren namelijk alleen van btw vrijgestelde prestaties) en paste in 2011 een pro-rata aftrek toe gebaseerd op de omzet die was behaald met de belaste en de vrijgestelde prestaties. Belanghebbende stelde echter dat de gemaakte kosten in 2010 rechtstreeks verband hielden met de opbrengsten in latere jaren en dat daarom een recht op aftrek van voorbelasting bestond. Dat klinkt weer als een spannende “plot”, maar gewoon stellen zonder verdere onderbouwing is natuurlijk niet voldoende. Toen de belanghebbende dan ook nog niet op de zitting verscheen en dus ook daar geen toelichting kon geven, was het pleit snel beslecht door de rechter: geen aftrek.

Voor 2011 leek er weer een wending in het verhaal te komen: belanghebbende stelde dat de verkoop van de aandelen geen economische activiteit was. De rechter ging daarin mee, maar…. dat had in het geheel geen invloed op het aftrekrecht! De rechter voegde de “omzet” uit de niet economische activiteiten simpelweg in een prepro-rata (dus een manier om de economische activiteiten te scheiden van de niet-economische activiteiten) en kwam op die wijze tot exact dezelfde aftrekbeperking. Ook de boete bleef gewoon in stand, met uitzondering van een kleine verlaging wegens undue delay bij de rechtszaak. Het procederen leverde de belanghebbende dus (terecht) niets op, maar kostte de staat en de ondernemer wel een hoop geld. En die correctie voor undue delay op de boete geeft al aan wat we in de praktijk allemaal voelen; de rechterlijke macht heeft het ontzettend druk, net als trouwens de Belastingdienst. Dit belemmert ons allemaal in onze beroepsuitoefening, maar ook belastingplichtigen bij het verkrijgen van duidelijkheid binnen een redelijke termijn.

Vandaar mijn oproep: bezint eer gij begint aan een rechtsgang!

Rick Franke

Dit artikel is gepubliceerd in BTWUpdate 2017, nr. 4
Rick Franke maakt sinds de start van dit periodiek (begin 2015) deel uit van de vaste schrijversstaf.