
Onderhandse verkoop kan ook executie zijn
Zoals bekend, heeft de (commerciële) vastgoedsector het afgelopen decennium lange tijd in zwaar weer gezeten. Het economisch tij zat tegen waardoor huurprijzen daalden, en huurders niet meer aan hun verplichtingen konden voldoen. Tot overmaat van ramp zorgde de financiële crisis en alles wat daaruit aan (interne en externe) regels voortvloeide, ervoor dat financiers zenuwachtig werden en risicovolle leningen wilden beëindigen. Echter, door de daling van de huurprijzen daalden uiteraard ook de vastgoedwaarden zelf. Kortom, factoren die veel exploitanten van commercieel vastgoed in grote problemen brachten.
In het verleden gebeurde het wel dat vastgoedfinanciers hun sterke crediteurenpositie (recht van hypotheek) gebruikten (of moet ik zeggen; misbruikten) om zich ten koste van de fiscus btw toe te eigenen. Dit gebeurde doordat bij een met btw belaste verkoop, waarbij de verkoper de btw keurig aangaf, de financier zich via zijn hypotheekrecht ook tevens verhaalde op de ontvangen btw voordat de verkoper het geld aan de fiscus kon overmaken. Een strop voor de fiscus in het voordeel van de bank derhalve. Om deze situatie zoveel mogelijk tegen te gaan, is een aantal maatregelen ingevoerd. Zo wordt bij een keuze voor een met btw belaste verkoop, de btw verlegd geheven bij de koper. De verkoper mag dus geen btw in rekening brengen, waardoor de financier zich daar ook niet op kan verhalen. Maar er zijn natuurlijk ook situaties waarin de btw van rechtswege verschuldigd is. Ook daar heeft de wetgever de belastingheffing willen beschermen door een verleggingsregeling te introduceren.
Op grond van artikel 12, vijfde lid, Wet OB, heeft de wetgever de bevoegdheid om bij AMvB een verlegging in te voeren om de inning van btw te waarborgen. In artikel 24ba, eerste lid, letter d van het Uitvoeringsbesluit OB is hieraan uitvoering gegeven. Daarin wordt bepaald dat de verleggingsregeling van toepassing is op – kort en goed - de levering van een in zekerheid gegeven (on)roerende zaak die wordt geleverd aan een ondernemer tot executie van die zekerheid.
De Hoge Raad heeft zich recent (29 juni 2018 nr. 17/01880, ECLI:NL:HR:2018:1032) uitgelaten over een situatie waarin de vraag was of bovengenoemde verlegging van toepassing was. Een ondernemer in vastgoed werd geconfronteerd met een situatie waarin de bank zijn kredietfaciliteit van € 1,8 miljoen op wilde zeggen. Na ongetwijfeld veel discussie en onderhandelingen, kwamen de ondernemer en de bank overeen dat het vastgoed van de ondernemer (twee panden die ter zekerheid aan de bank waren gegeven) zou worden verkocht voor in totaal € 750.000, de ondernemer dit bedrag geheel op de kredietfaciliteit zou aflossen en dat de bank daarvoor in ruil volledige kwijting van de schuld zou geven. Belangrijk te weten is dat het verkoopbedrag inclusief btw was, en dat de panden van rechtswege belast met btw werden geleverd (het ging om panden die minder dan twee jaar in gebruik waren).
De ondernemer gaf geen btw aan, omdat hij stelde dat de verleggingsregeling van toepassing was. Volgens de inspecteur echter, was dit niet het geval omdat er geen sprake was van een executoriale verkoop, noch van een executie van de zekerheid. Hij legde een naheffingsaanslag op en een vergrijpboete van 50%. De boete werd in de bezwaarfase verminderd. Rechtbank (ECLI:NL:RBGEL:2016:288) en Hof (ECLI:NL:GHARL:2017:1824) bevestigden de visie van de inspecteur, maar de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2018:1032) kijkt toch anders tegen de bepaling aan. Gegeven de tekst van de bepaling en de bedoeling van de wetgever (voorkomen weglekken belasting), is de Hoge Raad van mening dat indien een recht van executie niet daadwerkelijk wordt uitgevoerd, maar de zekerheid wordt verkocht en geleverd op basis van overeenstemming tussen partijen in een situatie waarin de zekerheidsnemer daadwerkelijk had kunnen overgaan tot parate executie, de verlegging toch van toepassing is.
Dit oordeel betekent dat sneller dan gedacht aan een verleggingsregeling kan worden toegekomen. Prima om belastinglekken te voorkomen natuurlijk, maar waar ik me zorgen over maak is de positie van de afnemer. Hoe kan die weten dat de verleggingsregeling van toepassing is nu hij gewoonlijk geen inzicht heeft in de positie van de verkoper en zijn financieringen. Dat kan in de toekomst nog wel eens tot problemen leiden bij afnemers die geen volledig btw aftrekrecht hebben.
Rick Franke
Dit artikel is gepubliceerd in BTWUpdate 2018, nr. 6. Rick Franke maakt sinds de start van dit periodiek (begin 2015) deel uit van de vaste schrijversstaf.