Hoewel de invoering van een volledig verplicht systeem van elektronisch factureren in Nederland vooralsnog niet op zeer korte termijn hoeft te worden verwacht, zijn veel landen om ons heen al wel bezig met de regelgeving of hebben zelfs al een vorm ingevoerd. Ondernemingen die internationaal actief zijn, dienen zich hierop voor te bereiden. Daarbij is een goede inventarisatie van eisen noodzakelijk. 

Nee, met elektronisch factureren bedoelen we niet het sturen van een factuur per e-mail in plaats van per reguliere post. Het begrip ziet op een veel ingrijpender manier van uitwisseling van (factuur- en andere transactie) gegevens tussen bij de transactie betrokken partijen en in de meeste gevallen ook de overheid.

De invoering van een volledig verplicht systeem van elektronisch factureren zit in de Europese pijplijn. Landen om ons heen lopen hierop vooruit. In dit artikel probeer ik op hoofdlijnen uiteen te zetten wat de verschillende soorten van elektronisch factureren zijn, wat de achtergrond ervan is, de impact op de ondernemers die ermee te maken krijgen en de voortgang van regelgeving in Nederland en andere landen.

Fraudebestrijding

De achterliggende gedachte voor het invoeren van een systeem van elektronisch factureren – dat ik hierna met de term ‘e-invoicing’ zal aanduiden – is fraudebestrijding. Wanneer de Belastingdienst inzicht heeft in de data omtrent een transactie, kan die data worden gebruikt voor controles. Als de fiscus bijvoorbeeld alle inhoud van een factuur kent, kan voor die transactie worden nagegaan of de btw op zo’n transactie wordt afgedragen door de presterende partij. Als je alle facturen over een tijdvak hebt, kun je vaststellen hoeveel btw er dient te worden afgedragen over dat tijdvak. Je zou zelfs in zoverre al een vooraf ingevulde aangifte kunnen klaarzetten. En doorredenerend naar de aftrekkant; als je weet hoeveel facturen met btw aan een ondernemer zijn uitgereikt, weet je ook het maximale bedrag dat in aftrek kan worden gebracht door die ondernemer in dat tijdvak. Natuurlijk zijn er altijd zaken die niet zomaar uit de facturen te halen zijn (onttrekkingen, privégebruik, de mate van aftrekbeperking et cetera), maar je hebt als fiscus wel een heel goed inzicht in de uiterste lijnen (maximale aftrek en minimale afdracht).

Indien je een systeem opzet waarbij de transactiedata (zo goed als) direct met de fiscus moet worden gedeeld, dan heb je een systeem waarmee de fiscus zeer snel eventuele fraude met zogenoemde ‘ploffers’ (presterende ondernemingen die geen btw afdragen en dan verdwijnen met de noorderzon, terwijl de – ook in de fraude betrokken – afnemende partij met een onschuldig gezicht de btw wel terugvraagt) kan onderkennen. Op die manier wordt bijvoorbeeld een carrouselfraude snel de kop ingedrukt. En als je zo’n systeem ook nog eens EU-breed opzet, dan zul je naar alle waarschijnlijkheid een groot deel van het btw-gat (verschil tussen verwachte btw-opbrengst en de werkelijke opbrengst) kunnen dichten. In een land als Italië, waar al jaren verplichtingen op dit gebied bestaan, zijn er in ieder geval goede resultaten mee geboekt.

De achtergrond is dus voor veel landen gelegen in het bestrijden van met name btw-fraude. Maar met een dergelijk systeem en alle data die dat de fiscus oplevert, kun je natuurlijk ook de goedwillende ondernemer ontlasten. Er zal immers dan veel minder controle nodig zijn bij die ondernemers. Veel van het werk is dan al vooraf en grotendeels geautomatiseerd gedaan, waardoor de controleambtenaar zich veel sneller door een controle heen kan werken en de ondernemer minder last bezorgt.

Overigens zijn er ook landen die geen btw hebben, maar toch een e-invoicing systeem invoeren. Een voorbeeld is Maleisië, dat de transactiedata met name gebruikt voor de controle op de winstbelasting. De indirecte belasting daar wordt bij invoer en van fabrikanten geheven, en is daardoor vrij beperkt qua aantal afdragers. Maar iedereen met een belastingregistratie (voor de directe belastingen) moet in de nabije toekomst (getrapte implementatie rond 1 januari 2025) elektronisch factureren. Daarbij zijn zelfs verplichtingen tot het opstellen van self-billing facturen door afnemers voor situaties waarbij de presterende partij geen verplichting heeft tot elektronisch factureren. Dat brengt me op de vormen van e-invoicing systemen.

Vormen van e-invoicing

Er zijn vele vormen en sub-vormen van e-invoicing. De eenvoudigste vormen zijn feitelijk niet echt e-invoicing, maar worden e-reporting genoemd. Dit betreft de periodieke toezending van transactiedata naar de overheid. Dit kan bijvoorbeeld het zogenoemde SAF-T (Standard Audit File – Tax) zijn. Daarvoor kennen we in Nederland ook een verplichting, alleen is die niet om periodiek op te leveren, maar om bij opvraag door de fiscus aan te leveren. Andere Europese landen kennen die verplichting wel; Spanje, Polen en Roemenië bijvoorbeeld.

Een stap verder is een systeem waarbij de onderneming wordt gevraagd zijn facturen zelf aan te leveren bij de overheid. Dit is wat we e-invoicing noemen. Er wordt dan een bepaald format vastgesteld van het aan te leveren bestand, en van wat er in dat bestand moet staan. Qua inhoud zal dat meestal de ‘normale’ inhoud van een factuur betreffen, maar er zijn ook landen die eisen dat de betaalmethode wordt opgenomen of bijvoorbeeld bepaalde coderingen van soorten facturen (debet en creditfacturen, vooruitbetalingsfacturen bijvoorbeeld). Qua periodiciteit kan sprake zijn van het aanleveren van alle facturen van een bepaalde periode op een bepaald moment na die periode, maar ook van het aanleveren binnen een paar uur na het opstellen van de factuur. En dan zijn de meest vergaande systemen zo opgezet, dat de ondernemer de factuur moet aanleveren bij de overheid, en pas als die een goedkeuring geeft (door middel van een code bijvoorbeeld), is sprake van een valide factuur die naar de klant mag worden gestuurd.

Aan de kant van de klant zijn er ook verschillende systemen. Soms krijgt de klant de factuur van de overheid (direct toegestuurd of zelf op te halen in een overheidsomgeving). In die systemen zal de klant in ieder geval weten dat de factuur aan de eisen van de overheid voldoet. Een andere opzet is dat de presterende partij zelf nog altijd de factuur aan de klant stuurt. Soms met een bepaalde validatiecode van de overheid, zodat de klant kan valideren dat dit een geldige factuur is.

In deze waaier van verschillende vormen, kiest ieder land wat het beste bij de infrastructuur en wensen van dat land past. Binnen de EU willen we graag een geharmoniseerde aanpak, zeker omdat grensoverschrijdende transacties binnen de EU – waar we uiteraard geen grenscontroles kennen voor goederen – nu juist belangrijk zijn voor de controle op btw-fraude. In de meeste landen gelden de e-invoicing verplichtingen voor B2B (business-to-business)-transacties, en niet voor B2C (business- to-consumer). In veel landen (ook in Nederland) zijn overigens wel al e-invoicing verplichtingen voor B2G (business-to-government) aanwezig. Deze zien echter niet zozeer op fraudebestrijding en laat ik hier buiten beschouwing. B2B-transacties zijn de belangrijkste ‘doelgroep’.

Invoering in Nederland

In Nederland zullen we naar alle waarschijnlijkheid de Europese standaard gaan volgen. De EU-brede invoering van e-invoicing is deel van het zogenoemde ViDA pakket (VAT in the Digital Age). Echter, er is nog altijd geen overeenstemming over de uitvoering en implementatiedatum. Het lijkt er op dit moment op, dat er uitstel gaat komen en dat de verplichte invoering niet eerder zal zijn dan 2030 of zelfs 2032. Er zijn dan ook al een flink aantal landen binnen de EU (zie hierna) die niet willen wachten en toestemming hebben gevraagd (en gekregen) om een eigen systeem in te voeren op een eerdere datum.

Het EU-systeem zal waarschijnlijk gebaseerd zijn op de Peppol-standaard voor uitwisseling van gegevens. Maar na de laatste besprekingen in december 2023, lijkt het erop dat lidstaten hun eigen systemen in de lucht mogen houden. Wel zal het systeem bij de introductie (in 2030 of daarna dus) waarschijnlijk ook gelijk op intra-EU transacties gaan zien. Daarmee zal dan wel de huidige opgaaf intracommunautaire transacties komen te vervallen (de belastingdiensten hebben de gegevens dan immers al). Aanlevering van de transacties zal waarschijnlijk binnen twee dagen na de transactie (of tien dagen bij intra-EU transacties) moeten worden gedaan. Verificatie van de factuur door de overheid wordt niet verplicht, maar wel toegestaan, nu er al landen zijn die zo’n systeem kennen of binnenkort gaan invoeren. 

Impact op ondernemingen

De impact op een onderneming zal zeer verschillend zijn. Voor grotere ondernemingen met veel internationale transacties en vestigingen, zal de impact uiteraard anders zijn dan voor een puur lokaal opererende bakkerszaak. Die laatste zal met name zijn inkoopfacturen in het verplichte format moeten kunnen ontvangen en verwerken. Dat zal ongetwijfeld worden gefaciliteerd door boekhoudsoftware. Die zullen er – naar we mogen aannemen – ook voor zorgen dat er mogelijkheden zijn om de informatie leesbaar uit het systeem te halen (er is immers geen voor het menselijk gewoon leesbare factuur meer, maar een brij van gegevens in een bestand). En ook zal het aanleveren van de facturen in het verplichte format wel via de software worden gefaciliteerd. Wellicht komt de overheid nog met openbare ondersteunende software of platforms. Dat zien we in andere landen ook gebeuren, met name specifiek voor kleinere ondernemers.

Zodra een onderneming wat groter is, en met name als het systemen heeft geïntegreerd in bijvoorbeeld een ERP-systeem, zal het een grotere impact hebben. We zien nu al Nederlandse ondernemingen die actief zijn in de landen waar nu e-invoicing is of wordt geïmplementeerd, en die voor de implementatie in hun eigen systemen projecten op moeten zetten. Dit omdat niet altijd alle door de overheid gewenste informatie standaard in de systemen aanwezig is. Daar moeten dan dus datavelden voor worden aangemaakt en moeten de gebruikers leren die velden te vullen. Ook kunnen bepaalde gegevens niet in de Master Data (standaard klantgegevens) zitten en moet dat aangevuld worden. Dergelijke ontbrekende data zullen ook bij kleinere ondernemers impact hebben. Immers, de software kan wel worden aangepast door de ontbrekende velden toe te voegen, maar de ondernemer moet die wel vullen!

Stand van zaken 

Verschillende landen binnen en buiten de EU hebben al een e-invoicing systeem of zijn druk bezig met de implementatie ervan. Hieronder volgt een – onvolledig – overzicht van een aantal van deze landen. De data van implementatie die ik noem zijn niet altijd voor alle ondernemingen gelijk omdat veel landen getrapt invoeren – bijvoorbeeld aan de hand van de omvang van de omzet van een onderneming. Ook veranderen de situaties regelmatig (dat zal hieronder ook blijken). Dus waar een onderneming echt met zo’n land te maken krijgt, is het van groot belang om de laatste stand van zaken te onderzoeken. Let er ook op dat bij een getrapte invoering, ondernemers die zelf nog niet  vallen onder de verplichting tot uitreiken van elektronische facturen, meestal wel in staat moeten zijn om zulke facturen te ontvangen en verwerken.

 Binnen de EU

  • Polen stond op het punt een e-invoicing systeem te introduceren per 1 juli 2024. Maar vrij onverwacht is hier in januari 2024 een uitstel voor gekomen. Een belangrijke reden daarvoor was dat de IT-systemen nog niet helemaal goed werkten en dat men hier extra naar wil kijken en problemen oplossen. Daarnaast wordt er nog een consultatieronde voor het publiek gehouden over het voorgestelde systeem. Veel bedrijven waren al flink op weg met de aanpassingen van hun systemen, maar het lijkt erop dat er niet veel zal veranderen ten opzichte van de al gepubliceerde regelgeving en technische opzet. Er zal waarschijnlijk hooguit wat vereenvoudiging komen op de aan te leveren data. Naar verwachting wordt in april of mei van 2024 de nieuwe regelgeving en implementatiedatum (naar verwachting juli 2025 of later) gepubliceerd.
  • Roemenië heeft per 1 januari 2024 een e-reporting en e-invoicing systeem ingevoerd. In dit land werd pas heel laat – in november 2023 – de finale regelgeving bekend, waardoor het implementeren voor ondernemers een enorme haastklus is geworden. Wel zijn er wat verzachtende regels gedurende het eerste half jaar van 2024 ingevoerd voor wat betreft sancties.
  • Frankrijk was ook goed op weg naar invoering per 1 juli 2024. Die datum is daar echter al in de zomer van 2023 losgelaten. Het lijkt er nu op dat voor de grotere ondernemingen 1 september 2026 de invoeringsdatum wordt (en een jaar later voor kleine ondernemers).
  • Voor Spanje geldt eenzelfde situatie als in Frankrijk. De planning was ook hier 1 juli 2024, maar halverwege 2023 is besloten dit uit te stellen. Er is thans nog geen vaste nieuwe datum (in principe 1 jaar nadat de definitieve goedkeuring door de Spaanse overheid aan de regelgeving is gegeven). De verwachting is dat ergens in het eerste kwartaal 2024 die nieuwe datum definitief kenbaar wordt gemaakt.
  • Duitsland heeft ook een derogatie van de EU en mag een eigen e-invoicing systeem invoeren. Naar verwachting zal dat rond 1 januari 2026 gebeuren, tenzij men toch nog besluit het EU-traject te volgen (en dus pas in 2030 of daarna te gaan implementeren). Er is echter wel een verplichting voor alle in Duitsland gevestigde ondernemers om vanaf 2025 elektronische facturen te kunnen ontvangen.
  • België heeft recent wetgeving aangenomen waarmee per 1 januari 2026 een e-invoicing systeem wordt ingevoerd.
  • Verder is bekend dat Slowakije een e-invoicing systeem overweegt. Maar hierover is nog niet veel duidelijk.

Buiten de EU

Over de hele wereld zien we e-invoicing systemen ontstaan. Een greep uit landen meer oostelijk van ons.

  • Saudi-Arabië is al bezig met de invoering. Voor een aantal ondernemers bestaan de verplichtingen al, en wanneer dit artikel in Het Register staat, is dat voor de meeste ondernemers het geval. Men kent in veel golfstaten sinds 2018 een btw-systeem, waarbij in de toekomst (afhankelijk van invoering van de btw in bij alle GCC-lidstaten) een met de EU vergelijkbaar systeem van intracommunautaire transacties zal worden ingevoerd.
  • De Verenigde Arabische Emiraten is als GCC-lidstaat dan ook al bezig met een e-invoicing systeem. Het laatste nieuws hier is dat men per 1 juli 2026 een systeem gaat invoeren (en daarna het systeem wellicht zelfs doortrekt naar B2C transacties). In de lente van 2025 wordt hier naar verwachting regelgeving gepubliceerd.
  • Tenslotte Maleisië. Zoals hiervoor al aangegeven kent dat land geen btw en is het systeem meer op de directe belastingen gericht. De regelgeving is op 9 februari 2024 gepubliceerd, en rond 1 januari 2025 zal het systeem daar worden ingevoerd.

Tot slot

Zoals uit bovenstaande blijkt, is e-invoicing een begrip dat ziet op veel verschillende systemen. Ze zijn echter allemaal gericht op het door de overheid (fiscus met name) verkrijgen van informatie op transactiebasis. Afhankelijk van het land zal meer of minder informatie moeten worden verstrekt en zal het systeem meer of minder impact hebben op de systemen van de ondernemers. Over de hele wereld zien we e-invoicing systemen ingevoerd worden en Nederland blijft daarbij uiteindelijk niet achter. Echter, gelet op de uitgestelde verplichte invoering in EU-verband, is de verwachting dat wij tot 2030 nog niet allemaal met deze systemen te maken krijgen. Echter, voor ondernemingen die ook in de landen rondom ons (of verder weg) actief zijn, is een goede inventarisatie noodzakelijk!


Dit artikel van de hand van Rick Franke is gepubliceerd in Het Register, nr. 2 van 2024