De koepelvrijstelling sterk beperkt; het HvJ maakt een (11-1)U-bocht!
Op 21 september 2017 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ) een drietal arresten gewezen inzake de zogenoemde koepelvrijstelling (artikel 132-1-f BTW Richtlijn en 11-1-u Wet op de omzetbelasting 1968). Die koepelvrijstelling houdt – kort gezegd - in dat diensten door zelfstandige groeperingen voor hun leden vrijgesteld zijn van btw indien ze dienen voor de vrijgestelde prestaties van die leden, dan wel voor prestaties waarvoor zij geen ondernemer zijn. Bovendien mag alleen een kostendoorbelasting plaatsvinden door de zelfstandige groepering. Er zijn nog een aantal andere voorwaarden aan de Nederlandse koepelvrijstelling verbonden, maar in de praktijk wordt deze vrijstelling veelvuldig toegepast bij samenwerking tussen partijen. Het HvJ heeft de toepassing van de vrijstelling echter drastisch beperkt met de uitleg die hij op 21 september 2017 heeft gegeven.
In de arresten inzake DNB Banka (C-326/15) en Aviva (C-605/15) stelt het HvJ vast dat de koepelvrijstelling alleen kan worden toegepast door groeperingen van leden die prestaties verrichten in het algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 132 van
de BTW Richtlijn. Alleen wanneer die diensten van de zelfstandige groepering rechtstreeks bijdragen aan de uitoefening van de in artikel 132 bedoelde activiteiten van algemeen belang, kan sprake zijn van de koepelvrijstelling. Dat is een zeer sterke beperking ten opzichte van de praktijk die tot op heden werd gevoerd, aangezien bijvoorbeeld banken en verzekeraars de vrijstelling niet meer kunnen toepassen. Onder artikel 132 BTW Richtlijn vallen wel bijvoorbeeld medische handelingen, onderwijs en vakbondsactiviteiten, maar niet de meer “commerciële” handelingen.
De uitleg van het HvJ lijkt anders te zijn dan in het verleden. Het HvJ probeert dat nog goed te praten door te stellen dat zij in eerdere jurisprudentie niet hoefde te oordelen over de vraag of de koepelvrijstelling zich uitstrekt over bijvoorbeeld financiële of verzekeringsprestaties. Daarbij verwijst het HvJ expliciet naar zijn arrest van 20 november 2003, Taksatorringen (C-8/01). Daarin ging het echter nu juist om verzekeringsprestaties van de leden van de koepel en de daarvoor noodzakelijke diensten van die koepel (schadetaxaties) verrichte. Echter, in beide arresten zegt het HvJ zelf al dat het zijn taak is “alle uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht te verschaffen die van nut kunnen zijn voor de beslechting van de bij hem aanhangige zaak, ongeacht of de verwijzende rechter er in zijn vraag melding van maakt.”. Het is dus een vreemde redenering om vervolgens te zeggen dat je niet hebt gekeken naar de toepasselijkheid van de vrijstelling die nu juist expliciet in het geding aan de orde was! Het HvJ voelt op dit punt zelf ook wel nattigheid, want het gaat verder met melden dat op basis van het Taksatorringen arrest een aantal lidstaten de koepelvrijstelling te ruim (lees; voor alle soorten vrijstellingen) toepasbaar heeft geacht. Het HvJ wijst de nationale belastingdiensten erop dat dit nu niet met terugwerkende kracht mag worden gewijzigd omdat belastingplichtigen zich op het beleid van de fiscus mogen beroepen (rechtzekerheidsbeginsel). Hoe de Nederlandse fiscus met deze vingerwijzing omgaat is nog niet bekend, maar ik neem aan dat er een overgangsperiode zal komen voor ondernemingen die thans nog de koepelvrijstelling toepassen.
Het derde arrest (commissie – Duitsland; C-616/15) geeft aan dat een te sterke beperking nu ook weer niet de bedoeling is. Duitsland had de koepelvrijstelling beperkt tot de medische sector, omdat – zo stelde de Duitse fiscus – alleen de vrijstellingen opgesomd tot letter f van artikel 132, eerste lid onder de koepelvrijstelling zouden vallen. De vrijstellingen onder de letters daarna niet meer. Het HvJ maakt hier korte metten mee en wijst die stelling af. Zo beperkt uitleggen hoeft nu ook weer niet blijkbaar…..
Rick Franke
Dit artikel is gepubliceerd in BTWUpdate 2017, nr. 8
Rick Franke maakt sinds de start van dit periodiek (begin 2015) deel uit van de vaste schrijversstaf.