Handelaren in gebruikte goederen kunnen veelal de zogenoemde margeregeling voor de BTW toepassen. Goederen die zijn verkregen van bijvoorbeeld particulieren en dus niet met BTW zijn ingekocht, kunnen dan worden verkocht zonder dat over de hele vergoeding BTW in rekening hoeft te worden gebracht. De handelaar voldoet dan alleen BTW uit zijn marge. Die marge is verkoopprijs minus inkoopprijs. Maar wat nu als er geen inkoopprijs is? Tom Poes, verzin een list?

Achtergrond

Kringloopwinkels ontvangen meestal goederen als donatie van particulieren, organisaties of bedrijven. De schenker wil van zijn oude spulletjes af of geeft de spullen uit altruïstische overwegingen aan de kringloopwinkel. De kringloopwinkel verkoopt vervolgens deze spullen en moet uit de verkoopprijs in principe BTW voldoen. Dit leidt vaak tot een cumulatie van BTW. Immers, de donerende partij heeft veelal geen recht op aftrek van voorbelasting gehad bij aanschaf van het goed. Dat is met name het geval bij schenking door particulieren. Bij de aanschaf door die particulier is de niet-aftrekbare BTW dus gaan drukken op de aankoopprijs. Nu het goed in gebruikte staat wederom wordt verkocht, drukt op deze verkoopprijs in gebruikte staat ook weer BTW. In situaties waarin er een inkoopprijs is, zorgt de margeregeling voor verlichting. Dan mag de handelaar die inkoopprijs van de verkoopprijs aftrekken en hoeft hij alleen uit de aldus berekende marge BTW te voldoen.

 

De jurisprudentie tot 2025 en de visie van de staatssecretaris

De hiervoor geschetste situatie is de kringloopwinkels al lang een doorn in het oog. Er is dan ook meerdere keren over geprocedeerd. Bijvoorbeeld een procedure die startte in 2006 toen een kringloopwinkel als primair standpunt stelde dat zij in feite in dezelfde situatie verkeerde als twee met elkaar handelende particulieren. De kringloopwinkel stelde dat het nooit de bedoeling is geweest om in deze situatie tot een cumulatie van BTW te komen. De rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad[1] maakten daar met weinig woorden korte metten mee en stelden dat gewoon sprake was van een economische activiteit en dat de vergoeding zowel onder de gewone BTW regels als onder de margeregeling vast moet worden gesteld op de totale verkoopprijs (exclusief de BTW daarin) die de kringloopwinkel bedingt.

In 2018 probeert een kringloopwinkel het opnieuw. Nu primair met de stelling dat sprake zou zijn van symbolische vergoedingen. Een prestatie tegen een symbolische vergoeding wordt in de BTW niet gezien als een prestatie in het economisch verkeer en valt derhalve buiten de BTW. Daar gaan rechtbank, hof, noch Hoge Raad[2] in mee. Echter, de kringloopwinkel heeft nog een tweede pijl op haar boog.

In een notitie van de staatssecretaris van Financiën van 14 juni 2000[3] staat onder meer:

“Onder de huidige omstandigheden ondervindt de kringloopsector echter weinig tot geen voordeel van de margeregeling. Een oplossing voor deze situatie heeft de richtlijn niet. Daarom is de sector sinds enige tijd op zoek naar een manier om een inkoopprijs te genereren. Het meest recente - en tot nu toe tevens meest realistische - initiatief is om aan de inbrengers van goederen een vergoeding te betalen voor hetgeen zij inbrengen en daarbij het verzoek te doen om deze vergoeding direct weer af te staan aan een aan de kringloopsector gelieerde algemeen nut beogende instelling. Op deze manier kunnen de individuele kringloopwinkels effectief gebruik maken van de margeregeling terwijl de betaalde inkoopprijs voor de sector behouden blijft.

Hoewel deze plannen van de kringloopsector enigszins gekunsteld aandoen, kan er uit oogpunt van de systematiek van de BTW-heffing weinig bezwaar tegen bestaan. Voorwaarde is wel dat de vergoeding daadwerkelijk aan de inbrenger wordt verstrekt en dat de inbrenger volledig vrij is om de vergoeding al dan niet af te staan aan de aan de kringloop gelieerde instelling. De sector heeft gezegd, de uitgewerkte plannen nog aan mij voor te leggen. Indien deze niet wezenlijk afwijken van het vorenstaande kan dat een oplossing zijn.”.

De kringloopwinkel stelt dat zij de route heeft gevolgd zoals geschetst In de notitie van de staatssecretaris. Zij heeft namelijk bij de ingang van de winkel een bord met een “juridische mededeling” opgehangen[4] die luidt dat iedere inbreng van een goed in feite wordt gedaan tegen een verkoopprijs die de kringloopwinkel bepaalt en die gelijk is aan de verkoopprijs aan de uiteindelijke afnemer die het bij de kringloopwinkel koopt. De inbrenger schenkt dan - volgens de tekst - die verkoopprijs direct aan de kringloopwinkel. Op die manier, zo stelt de kringloopwinkel, is sprake van een marge van nul. Immers zij kopen van de inbrenger voor dezelfde prijs als waarvoor zij uiteindelijk het goed verkopen in de winkel. Uit het ondernemingsplan van de kringloopwinkel en uit verklaringen van mensen die goederen hebben ingebracht, leiden de rechters echter af dat in werkelijkheid de goederen worden geschonken aan de kringloopwinkel en niet aan haar worden verkocht. De rechters stellen dan ook vast dat niet voldaan is aan de voorwaarde die de staatssecretaris stelt dat de vergoeding daadwerkelijk aan de inbrenger wordt verstrekt en dat die ook zelf in vrijheid kan kiezen of hij het geld wil ontvangen dan wel het aan de kringloopwinkel schenkt.

Nieuwe ronde, nieuwe kansen

Recent is er weer een kringloopwinkel begonnen met een gerechtelijke procedure[5]. In deze situatie heeft de kringloopwinkel een uitgebreide bepaling opgenomen in haar algemene voorwaarden. Die bepaling komt erop neer dat degene die de goederen inbrengt hiervoor een inkoopprijs ontvangt die door de kringloopwinkel wordt vastgesteld. Vervolgens schenkt de inbrenger het bedrag weer terug aan de kringloopwinkel. Omdat die kringloopwinkel een ANBI status heeft, is verder nog opgenomen dat de inbrenger op verzoek een kwitantie kan krijgen van de schenking, zodat hij die schenking voor de inkomstenbelasting als gift kan opvoeren. Echter, ter zitting heeft de kringloopwinkel al aangegeven dat er geen feitelijk keuzerecht is voor die inbrenger om het geld ook daadwerkelijk uitgekeerd te krijgen. Ook is het niet voorgekomen dat mensen daadwerkelijk om een kwitantie vroegen. Ook in deze zaak komt de rechtbank dan ook logischerwijze (?)tot de conclusie dat geen sprake is van een vrije keuze voor de inbrenger om daadwerkelijk de zogenoemde inkoopprijs te ontvangen. Uiteindelijk heeft de bepaling in de algemene voorwaarden inhoudelijk dezelfde waarde als het bord bij de ingang van de kringloopwinkel uit de hiervoor beschreven procedure. En dus wordt ook in deze zaak het beroep van de kringloopwinkel afgewezen. De kringloopwinkel is, naar ik heb begrepen, wel in hoger beroep gegaan. Wordt dus nog vervolgd, maar gelet op de vastgestelde feiten en de oordelen van rechtbank, hof en Hoge Raad in de zaak die in 2006 was gestart, lijkt succes bij het gerechtshof niet voor de hand te liggen.

Hoe dan?

Is er dan voor de kringloopwinkels geen hoop meer voor wat betreft de BTW? Ik denk zelf dat die hoop er in theorie wel is, maar niet in de praktijk. Het is immers in theorie niet zo heel ingewikkeld om ervoor te zorgen dat er een redelijke inkoopprijs wordt vastgesteld voor ieder goed, deze daadwerkelijk ter beschikking te stellen van de verkoper, en dat die vervolgens geheel vrijwillig het bedrag aan de kringloopwinkel schenkt. Je kunt bijvoorbeeld daadwerkelijk met cash betalen en dat direct weer terug laten geven onder uitreiking van kwitanties. Maar de praktijk is natuurlijk weerbarstiger. Ten eerste, hoe stel je de inkoopprijs vast? Je zou voor ieder individueel goed al direct op het moment van aanbrengen van het goed moeten gaan kijken wat de verwachte verkoopprijs zal worden en daar met de inkoopprijs zo dicht mogelijk bij gaan zitten. Stel je de inkoopprijs immers laag vast, zal de marge voor de margeregeling hoog zijn en daarmee de BTW afdracht. Stel je de inkoopprijs te hoog vast, loop je een reëel risico dat de aanbrenger het bedrag in eigen zak wil steken. Dat risico is er natuurlijk altijd, maar is veel hoger op het moment dat iemand zich realiseert dat zijn oude spulletjes eigenlijk nog best veel geld waard zijn. Daarnaast is er ook het logistieke probleem dat veel goederen in bulk (denk aan het opruimen van de zolder of het leeghalen van het huis van een overledene) worden aangebracht. Er staan in de huidige opzet bij de balie voor afgifte goederen niet meteen deskundige mensen klaar om ervoor te zorgen dat een inkoopprijs kan worden bepaald. Wellicht kan dit logistieke probleem nog worden ondervangen door af te spreken dat de inkoopprijs op een later moment wordt vastgesteld waarbij die inbrenger op dat moment nog kan beslissen het goed al dan niet te verkopen. Maar het probleem van de altruïstische motivatie die omslaat naar een economische, dat blijft natuurlijk het grootste probleem.

Kringloopwinkels hebben veelal een niet commerciële insteek en de opbrengsten gaan naar goede doelen. Ik snap dan ook heel goed dat de BTW voldoening uit de verkoopopbrengsten voor de kringloopwinkels voelt als een onredelijk hoge heffing. In dat licht is de notitie van de staatssecretaris uit het jaar 2000 ook goed te begrijpen. Maar de daar geschetste oplossing leidt naar alle waarschijnlijkheid tot een sterke verlaging van de opbrengsten van de kringloopwinkels als veel mensen de inkoopprijs gaan op eisen. Daar kan de lagere BTW heffing waarschijnlijk niet tegenop. En dan is het natuurlijk het paard achter de wagen spannen. De creatieve manier waarop de kringloopwinkels en hun adviseurs hebben geprobeerd te komen tot een oplossing in de lijn van die zoals door de staatssecretaris geschetst, maar waarbij wordt voorkomen dat de opbrengsten van de kringloopwinkels sterk terugvallen, is in mijn ogen dan ook niet een sluwe wijze om BTW heffing te voorkomen. Geprobeerd wordt de cumulatie van BTW te mitigeren. De ultieme list van Tom Poes is weliswaar nog niet gevonden, maar wie weet komen de kringloopwinkels uiteindelijk tot een in de praktijk werkbare oplossing die ook voor de Belastingdienst acceptabel is. Maar tot die tijd wachten we op het oordeel in hoger beroep.




 

[1] Hoge Raad 13 maart 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH5557, FutD 2009-0547.

[2] Hoge Raad 11 juni 2021, ECLI:NL:HR:2021:863, FutD 2021-1813.

[3] Persbericht Ministerie van Financiën, 14 juni 2000, WV2000/415, V-N 2000/30.17.

[4] Saillant detail; het bord hing er nog niet ten tijde van het tijdvak waarover werd geprocedeerd. Maar dat wordt door de rechters slechts genoemd en niet als doorslaggevend meegewogen.

[5 Rechtbank Gelderland 31 oktober 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:7577, FutD 2025-2156.

Dit artikel van de hand van Rick Franke is gepubliceerd in het Fiscaal Praktijkblad nummer 10 van 2025 

https://www.futd.nl/vakblad/fiscaal-praktijkblad/actueel/