Bij arrest van de Hoge Raad van 28 maart 2025, zijn prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. De essentie van die vragen is het vaststellen van de invloed van een fiscale eenheid voor de omzetbelasting op subjectieve vrijstellingen. Met subjectieve vrijstellingen doel ik op vrijstellingen die afhankelijk zijn van een bepaalde aanwijzing van een belastingplichtige door bijvoorbeeld de overheid van een lidstaat. Indien twee of meer ondernemers samen een fiscale eenheid voor de omzetbelasting vormen, waarbij de ene wel, en de andere niet is aangewezen in de zin van zo’n subjectieve vrijstelling, kun je die vrijstelling dan ook toepassen op diensten van het niet aangewezen onderdeel van de fiscale eenheid?

Achtergrond

De zaak bij de Hoge Raad draait om een fiscale eenheid in de zin van artikel 7, vierde lid, van de Wet op de omzetbelasting 1968 (hierna: de Wet). De betreffende fiscale eenheid bestaat uit vijf onderdelen (twee stichtingen en drie BV’s). De groep verricht activiteiten op het gebied van de zorgverlening en beschikt gezamenlijk over ongeveer honderd zorglocaties. Op die locaties worden verzorging en verpleging aangeboden, maar ook andere soorten diensten zoals begeleiding bij wonen en dagbesteding. De cliënten zijn onder meer personen met een verstandelijke beperking. Eén van de onderdelen van de fiscale eenheid (een stichting) is erkend als instelling voor zogenoemde intramurale zorg. Voor het verzorgen en verplegen van mensen die zijn opgenomen in een inrichting van dit onderdeel geldt de vrijstelling van artikel 11, eerste lid, letter c, van de Wet (hierna: 11-1-c). De andere onderdelen van de fiscale eenheid hebben niet een dergelijke erkenning.

Op grond van artikel 11, eerste lid, letter f, van de Wet, juncto artikel 7, eerste lid, van het Uitvoeringsbesluit omzetbelasting 1968 en post b.13 van de daarbij behorende bijlage B, is ook de verpleging en verzorging van personen in ’een erkende inrichting vrijgesteld als deze niet onder de vrijstelling van eerdergenoemd artikel 11-1-c vallen, mits de ondernemer geen winst beoogt en er geen verstoring van concurrentieverhoudingen optreedt ten opzichte van ondernemers die wel winst beogen. Ook aan deze voorwaarden voldoet alleen dat ene onderdeel van de fiscale eenheid.

Een ander onderdeel van de fiscale eenheid (een BV), verleent diensten op het gebied van het houden van toezicht op personen met een verstandelijke beperking die verblijven in een zorginstelling. Dit gebeurt op afstand via bijvoorbeeld persoonsalarmering, dwaaldetectie, luisterzorg en/of cameratoezicht. Door middel van technische middelen en continue bereikbaarheid van de alarmcentrale, kunnen de mensen die de centrale bemensen beoordelen of (medische) opvolging moet worden gegeven aan een alarmsignaal. Deze mensen zijn opgeleid om triage volgens de methodiek van het Nederlands Huisartsengenootschap uit te voeren en om klinisch te redeneren. Echter, de centrale zorgt alleen voor het inschakelen van professionele hulp waar nodig, en voert niet zelf deze hulp uit. De alarmdiensten worden niet alleen aan gelieerde ondernemingen binnen de fiscale eenheid verricht, maar ook aan derden. Die derden zijn dan zorgverleners die zowel intramurale zorg verlenen, als zogenoemde extramurale zorg waarbij de cliënten niet in een instelling zijn opgenomen. 

Om de dienstverlening van de BV aan derden voor intramurale zorg, draait nu deze zaak. De inspecteur is van mening dat er geen vrijstelling kan worden toegepast, omdat de BV niet voldoet aan de eisen van de vrijstellingsbepalingen. De BV is zelf immers geen erkende instelling in de zin van de hiervoor genoemde vrijstellingsbepalingen. Tijdens de rechtsgang voor de feitelijke instanties is vastgesteld dat sprake was van handelingen die in beginsel onder de vrijstelling van artikel 11-1-c kunnen vallen. De kern van het geschil spitst zich dan bij de Hoge Raad toe op de vraag of het Gerechtshof Den Bosch zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat de erkenning onder deze vrijstellingsbepalingen moet worden bekeken op het niveau van de fiscale eenheid en niet op het niveau van de individuele onderdelen.

Prejudiciële vragen

De Hoge Raad komt er niet uit en stelt de volgende vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna: het HvJ).

“1. Moet artikel 11 van BTW-richtlijn 2006 in samenhang gelezen met artikel 132, lid 1, letters b en g, van BTW-richtlijn 2006 aldus worden uitgelegd dat de hier bedoelde vrijstellingen slechts van toepassing zijn voor zover de in deze bepalingen bedoelde prestaties van de btw-groep jegens derden tegen vergoeding worden verricht door een juridisch zelfstandig lid van de btw-groep dat, individueel bezien, voldoet aan alle voorwaarden voor toepassing van deze vrijstellingen?

2. Indien vraag 1 ontkennend wordt beantwoord, volstaat dan voor de toepasbaarheid van artikel 132, lid 1, letters b en g, en artikel 133, aanhef en letter a, van BTW-richtlijn 2006 ter zake van alle in deze bepalingen bedoelde prestaties van de btw-groep jegens derden tegen vergoeding, dat slechts één juridisch zelfstandig lid van de btw-groep voldoet aan alle voorwaarden voor toepassing van die vrijstellingsbepalingen?”

Vrij vertaald; geldt de vrijstelling alleen als een prestatie wordt verricht door het juridisch zelfstandige onderdeel binnen de fiscale eenheid dat op zichzelf aan alle vereisten van de vrijstelling voldoet? En als dat niet zo is, is het dan voldoende dat één juridisch zelfstandig onderdeel voldoet aan alle eisen voor toepassing van de vrijstelling om deze vrijstelling toe te laten passen op kwalificerende prestaties van alle andere onderdelen van de fiscale eenheid?

De invloed op de Nederlandse praktijk

Dat de staatssecretaris van Financiën van mening is dat subjectieve vrijstellingen moeten worden getoetst op het niveau van het individuele - juridisch zelfstandige - onderdeel van de fiscale eenheid, was al eerder duidelijk. Immers, in het kader van de onderwijsvrijstelling en inschrijving in het Register voor Kort BeroepsOnderwijs (CRKBO), heeft hij al eerder aangegeven dat een aangewezen onderdeel van de fiscale eenheid vrijgestelde onderwijsactiviteiten kan verrichten, terwijl een niet aangewezen onderdeel binnen die fiscale eenheid dezelfde activiteiten met BTW belast kan blijven uitvoeren[1]. De staatssecretaris bekijkt subjectieve vrijstellingen derhalve vanuit de positie van de individuele onderdelen van de fiscale eenheid en niet op fiscale eenheid niveau. Een belangrijk argument voor deze interpretatie ziet hij in de omstandigheid dat een benadering van subjectieve vrijstellingen op fiscale eenheid niveau het bereik van de vrijstellingen lijkt op te rekken. En dat terwijl vrijstellingen volgens vaste jurisprudentie van het HvJ beperkt moeten worden uitgelegd.

Het is echter zeker niet ondenkbaar dat het HvJ zal beslissen dat wel op fiscale eenheid niveau moet worden gekeken. Immers in eerdere arresten hamert het HvJ erop dat een fiscale eenheid de enige belastingplichtige is[2]. Er kan bijvoorbeeld ook maar één aangifte worden ingediend[3], en een onderdeel kan niet individueel worden beschouwd als een andere belastingplichtige dan de belastingplichtige die fiscale eenheid als geheel is[4]. En de vraag is ook of het bereik van vrijstellingen nu wel zo ver wordt opgerekt als je subjectieve vrijstellingen bekijkt op het niveau van de fiscale eenheid. Immers, Het gaat hier over het algemeen om aanwijzingen door de overheid waarmee je wilt bereiken dat die overheid een bepaalde vorm van toezicht of kwaliteitsniveau kan garanderen. Als een onderdeel van een fiscale eenheid aan het toezicht of dat kwaliteitsniveau voldoet, kun je beargumenteren dat daarmee de voorwaarden voor zo'n vrijstelling ook op fiscale eenheid niveau zijn getoetst.

Indien het HvJ inderdaad zou beslissen dat subjectieve vrijstellingen moeten worden getoetst op het niveau van de fiscale eenheid, kan dit een forse impact hebben op de praktijk in Nederland. De goedkeuring in het hiervoor al aangehaalde voorbeeld van de toepassing van de onderwijsvrijstelling op beroepsopleidingen in ruime zin (een fiscale eenheid tussen een wel en een niet CRKBO ingeschreven entiteit), zou dan bijvoorbeeld moeten vervallen. De hele fiscale eenheid moet dan worden gezien als wel of als niet ingeschreven. Als één entiteit binnen de fiscale eenheid is ingeschreven, geldt de vrijstelling dan op alle onderwijsactiviteiten (voor zover het beroepsopleidingen in ruime zin betreft uiteraard) van de hele fiscale eenheid.

Een andere vrijstelling met een deels subjectief karakter is bijvoorbeeld de vrijstelling voor collectief vermogensbeheer (bijzonder overheidstoezicht is noodzakelijk voor deze vrijstelling en wordt gegeven op entiteitsniveau). Maar denk ook aan de sociaal culturele vrijstelling - die ook in deze casus aan de orde was - waarin organisaties soms met naam en toenaam zijn aangewezen voor bepaalde prestaties. De mogelijke impact van de beslissing van het HvJ zal dus vrij breed worden gevoeld.

Al met al voel ik persoonlijk veel voor het argument van de staatssecretaris dat het toetsen van subjectieve vrijstellingen op fiscale eenheid niveau een te vergaande oprekking van vrijstellingsbepalingen met zich mee zou brengen. Echter, als we de lijn van het HvJ omtrent de positie van de fiscale eenheid als één enkele belastingplichtige doortrekken, kan ik mij de twijfel van de Hoge Raad in deze heel goed voorstellen en blijft het vooralsnog koffiedik kijken welke kant het HvJ op zal gaan. Ik kijk met spanning uit naar het arrest!



[1] ECLI:NL:HR:2025:472

[1] Zie paragraaf 6, voorlaatste alinea van het Besluit onderwijsvrijstelling omzetbelasting van 21 januari 2025. Maar dit standpunt is door de staatssecretaris al sinds de invoering van de CRKBO erkenning ingenomen.

[1] HvJ 1 december 2022, Norddeutsche Gesellschaft für Diakonie mbH, C-141/20, ECLI:EU:C:2022:943

[1] Hoewel in Nederland de administratieve praktijk nog steeds toestaat dat op verzoek per onderdeel of onderdelen een aparte aangifte (sub-nummer) wordt ingediend. Dit lijkt mij persoonlijk niet per-sé in strijd met de insteek van het Hof, zo lang de gecombineerde deel-aangiften maar gezamenlijk worden gezien als één enkele formele aangifte en voor toepassing van alle formeel-rechtelijke bepalingen ook als zodanig als één geheel worden gezien.

[1] HvJ 11 juli 2024, Finanzamt T II, C-184/23, ECLI:EU:C:2024:599

 

Dit artikel van de hand van Rick Franke is gepubliceerd in het Fiscaal Praktijkblad nummer 6 van 2025 

https://www.futd.nl/vakblad/fiscaal-praktijkblad/actueel/