Wel aftrek ondanks het niet doorgaan van een overname
Het gebeurt regelmatig dat iemand zich voorneemt een bepaalde handeling te gaan verrichten, maar dit uiteindelijk niet doorzet. Dat geldt in de privé sfeer voor bijvoorbeeld stoppen met roken, maar ook bij ondernemers komt het zeer regelmatig voor dat men een bepaalde transactie of nieuwe activiteit voor zich ziet, maar dat deze om welke reden dan ook uiteindelijk niet doorgaat.
Al heel lang weten we dat een voorgenomen ondernemershandeling die uiteindelijk niet doorgaat, toch leidt tot ondernemerschap en – als de voorgenomen handelingen belast met btw zouden zijn geweest – het btw-aftrekrecht (HvJ 14 februari 1985, Rompelman zaak C-268/83, ECLI:EU:C:1985:74). Dat voornemen mag je niet zomaar stellen, maar moet met objectieve gegevens aan te tonen zijn.
Objectieve gegevens waren voldoende voorhanden in de zaak die Ryanair naar het HvJ bracht (HvJ 17 oktober 2018, zaak C-249/17, ECLI:EU:C:2018:834). Ryanair had in 2006 een openbaar bod uitgebracht op een concurrent (Aer Lingus). De Europese mededingingsautoriteiten staken echter een stokje voor deze overname (in 2012 probeerde Ryanair het weer, maar kreeg ook toen weer het mededingingsdeksel op de neus), waardoor de overname uiteindelijk niet door is gegaan.
In de aanloop naar het bod en de voorgenomen overname, had Ryanair uiteraard al wel kosten gemaakt die met het bod en de beoogde overname samenhingen. De vraag was nu of Ryanair de btw op deze kosten in aftrek mocht brengen. Ryanair betoogde van wel, omdat zij het voornemen had om na de overname (als die was gelukt) zich tegen vergoeding te gaan mengen in het beheer van Aer Lingus.
De Ierse fiscus weigert de aftrek, en uiteindelijk stelt de hoogste Ierse rechter vragen aan het HvJ. Met name twijfelt de Ierse rechter of er voldoende rechtstreeks en onmiddellijk verband bestaat tussen de kosten in het kader van de voorgenomen overname, en de voorgenomen managementdiensten die aan Aer Lingus zouden zijn verricht als de overname door zou zijn gegaan. Die voorwaarde van het rechtstreekse en onmiddellijke verband met de belaste prestaties is gesteld in het arrest Cibo (HvJ 27 september 2001, zaak C-16/00, ECLI:EU:C:2001:495).
Het HvJ doet eigenlijk niets echt verrassends. Het stelt vast dat als een vennootschap een zuivere houdster is, er geen ondernemerschap is, maar als er een economische activiteit is, die bestaat uit het tegen vergoeding moeien in de dochtervennootschap, er wel sprake is van ondernemerschap. Vervolgens stelt het HvJ vast dat de voorbereidende handelingen voor dit ondernemerschap ook al ondernemershandelingen zijn en dus komt de btw op de kosten daarvoor voor aftrek in aanmerking, als de handelingen op zichzelf tot btw aftrek hadden geleid. Die kosten maken volgens het HvJ deel uit van de algemene kosten van de voorgenomen economische activiteit.
Op zich lijkt dit arrest niet heel veel nieuws te brengen, omdat het HvJ op basis van de bestaande uitgangspunten tot zijn conclusie kon komen. Wel wordt weer eens heel duidelijk gemaakt dat het feit dat het houden van aandelen op zichzelf niet leidt tot ondernemerschap, niet betekent dat het houden van aandelen altijd zou moeten leiden tot een stukje niet-ondernemerschap en daarmee nietaftrekbare btw. In een tijd waarin de fiscus nog wel eens wil neigen naar het uitkleden van de holding resolutie (18 februari 1991, nr. VB91/347) is het fijn om dit nog eens helder uiteengezet te krijgen!
Rick Franke
Dit artikel is gepubliceerd in BTWUpdate 2018, nr. 9. Rick Franke maakt sinds de start van dit periodiek (begin 2015) deel uit van de vaste schrijversstaf.